سپس كوشش خستگىناپذير در اين راه - در واقع از آثار امام على است . براى اينكه على در اين زمينه ويژگىهايى دارد كه او را به مقام شامخى در ميان فلاسفهء ملت‌ها و يگانه‌هاى تاريخ مىرساند . و به‌راستى هم كه همانند على در استخراج نظريه از حوادث و رويدادها و بيان آن به شكلى كه ضرب‌المثل‌هاى جاودان گردد ، بسيار بسيار كم است . اين حكمت علوى تأثيرى عميق در توجيه و بيان فرهنگ اسلامى و به شكل انسانى درآوردن آن دارد . و البته سرچشمه آن در درجه نخست دوتن ، محمدبن عبدالله و علىبن ابيطالب هستند . امام على در باره مسائل زندگى و جهان ، جامعه بشرى ، اسرار توحيد ، الهيات و شناخت ماوراءالطبيعه ، نظريات فراوانى ابراز داشته و چنان كه قبلًا گفتيم ، او بنيانگذار علم كلام و فلسفه الهيات در اسلام است . على استادى است كه همهء آنهايى كه پس از وى آمدند و صاحب‌نظر شدند ، به كمال و اصالت او اعتراف كردند و در واقع خود ، پيروان آراء و شرح‌دهندگان نظريات او بودند . كتاب بزرگ امام ، نهج‌البلاغه ، به مقدارى از گوهر حكمت غنى است كه امام را در صف اول و مقدم همه فلاسفه و حكماى جهان قرار مىدهد . و هنگامى كه پيامبر فرمود : « دانشمندان امت من همچون پيامبران بنىاسرائيل هستند » آيا مقصودى جز على داشت ؟ !